Ghi chú đạo diễn #2 - Hình khối, chất liệu của trang phục và tính cách nhân vật trong vở opera Aida

Ghi chú về công tác đạo diễn của Aida trong khía cạnh trang phục

Thông tin dự án: Opera Highlight concert

Aida: Tạ Minh Mẫn - Lan Quỳnh
Radames: Shaun Lee
Amneris: Ngọc Linh - Ngọc Thảo
Ramfis: Long Nhật - Lê Hưng
Amonasro: Khánh Nguyễn
Pharaoh: Anh Tuấn
Nữ tư tế: Vân Martha - Lam Ngọc
Thám quân: Đức Tùng
Trumpet: Daiki Yamanoi
Oboe: Lâm Hoàng
Hợp xướng: sinh viên Đại học sư phạm nghệ thuật trung ương
Piano: Hoa Ngọc Hà - Nguyễn Công Minh - Phạm Thanh Vân
Chỉ huy: Nguyễn Hải Yến

------------

Chỉ đạo ánh sáng: Nguyễn Quang Vinh
Kỹ thuật ánh sáng và sân khấu: Quang Minh, Minh Hằng, Đăng Thanh
Thiết kế mỹ thuật: Tùng Dương
Thiết kế trang phục: Nora Wilde, Phạm Khánh Linh
Trang điểm: Châu Anh, Hoạ Thiên Nhi, Phương Thảo, Pan
Giấy phép và hành chính: Vũ Quang Minh Anh
Hỗ trợ sân khấu & hậu trường: Thuỷ Tiên, Ngọc Anh, Hoà, Nga, Quỳnh
Khởi xướng dự án: Nguyễn Hoàng Việt - Lương Vũ Hải
Trợ lý sản xuất: Nguyễn Minh Đức - Đặng Khánh Linh
Đọc lời dẫn: Nguyễn Hà Minh
Nội dung lời dẫn: Nguyễn Hiền Trang
Sản xuất chương trình: Phạm Thanh Vân
Đạo diễn sân khấu: Duy Vũ

Suy nghĩ về việc đạo diễn vở opera Aida với tôi bắt đầu từ phiên bản năm 2015 của NCPA (Trung tâm Nghệ thuật biểu diễn Quốc gia Trung Quốc). Tôi chủ yếu làm việc với các sân khấu phong cách phi cổ điển, ví dụ như sân khấu tròn kiểu Ý trong “Tại sao chúng ta lại ở đây?”, hay sân khấu nhỏ mà diễn viên và khán giả ở rất gần nhau trong các vở diễn của Sân khấu vô hình. Ở một sân khấu lớn, thứ còn lại duy nhất trong ấn tượng của khán giả có lẽ là sự xung khắc (constrast) giữa các hình khối trên sân khấu, được tạo tên từ hình dáng của người diễn viên, giữa màu sắc và giữa vùng sáng tối. Người ta cần nhận diện được các nhân vật và phân biệt được “họ là ai” dựa trên sự chuyển động của diễn viên (trang phục, cách đi đứng). Đó là điều mà vở diễn của NCPA đã làm rất rõ ràng, kể cả khi không xét đến phần hậu cảnh hoành tráng. Với kinh phí áng chừng ở đầu dự án, tôi thấy mình không thể làm nổi hậu cảnh như vậy, và cách tiếp cận khả dĩ nhất là bắt đầu từ phục trang

Làm đạo diễn là làm việc với những thứ hữu hình để tạo nên những cảm giác vô hình. Những sự chuyển động rất nhỏ của diễn viên khi mặc trang phục được tạo nên từ một kiểu chất liệu cụ thể , khi liên tục xảy ra, lặp đi lặp lại, sẽ định hình cảm giác của khán giả với nhân vật đó.

Trang phục của diễn viên bắt đầu bằng hai suy tư thực tiễn: cần phải may 2 bộ đồ cho mỗi nhân vật, trừ đồ của Amonasro và Pharaoh do hai vai này chỉ có một diễn viên đảm nhiệm - tất cả trong một mức ngân sách hạn chế. Tôi và Nora đã bàn bạc để tiến đến phương án cơ bản: sử dụng 2 tone màu cho 2 nhóm nhân vật, và làm theo hướng áo choàng để có thể tạo hiệu ứng tối đa với thời gian xử lý tối thiểu.

Câu chuyện của Aida là một câu chuyện bi kịch cổ điển kiểu Hi Lạp. Aida là công chúa Ethiopia, bị bắt làm nô lệ của Amneris, công chúa Ai Cập. Aida và Amneris cùng yêu Radames, nhưng Radames chỉ yêu Aida và mong muốn ra trận để giành chiến thắng như một món quà cho Aida. Trớ trêu thay, người anh ta đánh sẽ là Amonasro, cha của Aida.

Gọi là bi kịch cổ điển kiểu Hi Lạp vì 2 nhân vật chính Aida và Radames gặp xung đột giữa hai vấn đề: tình yêu cá nhân và tình yêu cho quốc gia. Trong bản NCPA, sự diễn giải “nhân vật“ bắt đầu từ hình thể của các diễn viên: họ tương đối đậm người. Các diễn viên ở Việt Nam thì có cơ thể mảnh hơn, đem đến cảm giác về một nhân vật hoàn toàn khác. Vì thế, trang phục cần làm rõ đặc tính hiện tại của họ, liên quan tới nhân vật, và nhấn mạnh vào nó.