Ở trường trung học tôi từng theo học, chúng tôi có một truyền thống đặc biệt mà tôi ngờ rằng ít trường học Mỹ nào khác có được. Đây là một chủng viện Công giáo dành cho nam sinh, nằm xen kẽ giữa các khu dân cư người Litva, Ireland, và người da đen ở Chicago (David Ives là người gốc Ba Lan - người dịch). Kỷ luật rất nghiêm ngặt, chương trình học đòi hỏi cao. Chúng tôi, những linh mục tương lai, được rèn luyện để có tư thế đĩnh đạc và nghiêm túc.
Dù học căng thẳng, nhưng vào cuối năm thứ tư, học sinh có thể tham gia sáng tác và biểu diễn trong vở kịch được gọi là “Kiểm tra cuối cấp”, một vở kịch diễn ra ngay trong nhà trường. Tất cả học sinh đều tham dự, cuộc chuẩn bị rất hỗn loạn, và giảng viên nào lỡ vắng mặt thì đều bị coi là thiếu sót. Vị hiệu trưởng khó tính của trường đã phải duyệt kịch bản trước, nhưng ông chỉ kiểm duyệt những lời lẽ tục tĩu, chứ không cắt bỏ cả những đoạn châm biếm tàn nhẫn nhất. Bản thân tôi vào vai ông Hild, giáo viên tiếng Anh nghiện thuốc lá nặng, huấn luyện viên đội điền kinh (trong khi vẫn hút thuốc); Tôi cũng đã viết một bài hát chế giễu một giáo viên tôn giáo có tư tưởng phóng khoáng và hát a cappella trước đám đông 600 người. Cậu bạn cùng lớp Frank Boyle, người bình thường trầm tĩnh là thế, đã khắc họa chính vị hiệu trưởng cứng rắn ấy với chiếc đầu trọc được cậu đánh bóng bằng sáp Turtle Wax.
Tôi đã viết vở kịch đầu tiên của mình khi mới chín tuổi, nhưng bằng cách nào đó, “kiểm tra cuối cấp” không chỉ hướng sự chú ý của tôi vào sân khấu theo một cách mới, nó đã túm lại được tất cả những mối nối - mà bây giờ tôi mới nhận ra - tất cả những mối nối của sân khấu đã dính dáng với nhau kể từ thời Aeschylus. Không có vở diễn nào tôi tham gia trong 30 năm kể từ đó lại mang tính sân khấu sâu sắc hơn, hay khác biệt sâu sắc hơn. Chúng tôi, những thiếu niên, không dừng lại để nghĩ rằng mình đang làm điều tương tự như Aristophanes vào năm 400 trước Công nguyên. Chúng tôi chỉ muốn thiết tha và vui sướng phản ánh thế giới mà chúng tôi đã biết trong bốn năm bên nhau, được lên tiếng về nó, được gợi ý về những gì chúng tôi sẽ thay đổi với thế giới, và được tôn vinh những gì đã khiến chúng tôi bật cười trước khi rời khỏi nó khi tốt nghiệp. Hàng chục người chúng tôi miệt mài với trò giải trí mà chúng tôi cứ tưởng như không có thật này, cứ như thể sắp được biểu diễn cho vua chúa xem vậy, mặc dù chẳng được gì ngoài vinh quang trước mặt bạn bè - một khoản doanh thu phòng vé khổng lồ đấy chứ, bởi vì phải là dốt lắm mới nghĩ đi làm sân khấu để kiếm tiền. Chúng tôi làm sân khấu vì những lý do tốt đẹp và thuần khiết nhất của con người: vì tình yêu. Vì thích thế thôi. Vì vui.
Cùng năm đó, tôi xem buổi chiếu phim buổi chiều vở “A Delicate Balance” (Sự cân bằng tinh tế) của Edward Albee, và ngay cả khi ngồi há hốc mồm trên ban công, tôi biết rằng không thể có tiếng gọi nào tuyệt vời hay thú vị hơn. Tôi rời bỏ con đường tu sĩ và rẽ sang con đường viết kịch. (Xí Nghiệp đã từng trình diễn một vở diễn khác từ kịch bản của Edward Albee, mang tên “Tôi đã đến sở thú” - The zoo story)
Nếu bạn muốn làm việc trong loại hình nghệ thuật phản ánh sâu sắc nhất cuộc sống con người, thì sân khấu chính là dành cho bạn. Suy cho cùng, thế giới không hiện ra trước mắt chúng ta dưới dạng những con chữ in, hay màu vẽ trên vải, hay đá cẩm thạch hoặc đồng điêu khắc, hay những vũ công chuyển động theo nhạc, hay được cố định hai chiều trên cuộn phim celluloid lặp lại (điện ảnh - người dịch), mà là những cơ thể con người chuyển động ba chiều trong không gian và thời gian thực, trò chuyện với nhau, với chúng ta, hay với chính mình, tạo nên điều gì đó như những điệu nhạc bằng giọng nói con người. Tôi chưa bao giờ nghĩ rằng việc những thiên tài vĩ đại nhất của nhân loại đều xuất hiện trong mảng kịch nghệ chỉ là một sự tình cờ. (Và vở kịch Hamlet năm 1602 có lẽ trông chẳng khá hơn vở kịch Kiểm tra cuối cấp năm 1968 của chúng ta là bao.) Cuộc sống của chúng ta diễn ra trong những giọng nói: trong độc thoại nội tâm và đối thoại bên ngoài, trong những cảnh căng thẳng và giải quyết đan xen với những màn hài kịch. Như kịch. Như hài kịch. Như một sự kiện trực tiếp, địa phương, thủ công. Như sân khấu.
Mọi tương tác xã hội đều không thể tránh khỏi mang tính chính trị, và nếu bạn đang tìm kiếm một hình thức nghệ thuật xã hội (và chính trị), thì sân khấu cũng là dành cho bạn. Một lần nữa, không thể là ngẫu nhiên khi kịch nghệ phương Tây ra đời ở Athens cổ đại, đúng vào thời điểm nền dân chủ ra đời, bởi vì sân khấu và nền dân chủ nảy mầm từ cùng một ý tưởng: mọi người nên gạt bỏ khác biệt và tập hợp tài năng, kinh nghiệm của mình lại để hợp tác chung, và từ đấy người ta có thể tạo ra một thứ gì đó tốt đẹp - có thể là rực rỡ, thậm chí là trường tồn. Là một nhà viết kịch, bạn không làm việc một mình. Bạn có diễn viên, đạo diễn, nhà thiết kế, tất cả đều giúp định hình những gì bạn viết, thử thách nó, khám phá nó, cứu vớt bạn (và đôi khi phá vỡ nó). Rồi - giống như cuộc sống - đoàn kịch giải tán và sống tiếp đời mình.
Con đường chính thức thì trông như vậy đấy. Còn hàng triệu lý do khác, đời thường hơn để viết cho sân khấu. Bởi vì vợ/chồng bạn cứ nói với bạn rằng cuộc đời làm bác sĩ chỉnh hình bàn chân của bạn sẽ là một vở kịch tuyệt vời. Bởi vì bạn muốn tưởng nhớ cha mẹ, chú bác, anh chị em ruột hay bạn bè. Bởi vì bạn muốn hàn gắn một cuộc hôn nhân hay mối tình tan vỡ và khiến người bạn đời hay người yêu đã khuất của bạn lên tiếng trở lại. Bởi vì bạn muốn gửi một lá thư cho người đã khuất thông qua người sống. Bởi vì bạn là một thằng ngốc và bạn nghĩ Hollywood sẽ mua vở kịch về bạn và chú chuột hamster của bạn và làm bạn giàu lên. Bởi vì bạn đã xem vở The Star-Spangled Girl (hài kịch của Neil Simon, huyền thoại Broadway - người dịch) tại nhà hát cộng đồng của mình và nghĩ rằng bạn có thể làm tốt hơn. Bởi vì bạn muốn thấy tên mình trên báo và khao khát sự ngưỡng mộ của những “nhà phê bình” nhạy bén, tinh tế, hiểu biết sâu rộng và luôn khích lệ của chúng ta. Bởi vì bạn nghĩ sân khấu mang đến vô vàn cơ hội để tán các cô gái. Bởi vì bạn thấy các diễn viên thông minh, nhạy bén và hào hoa đến khó tin, và bạn muốn đi chơi và uống rượu với họ thường xuyên. Bởi vì bạn thoáng thấy hai gã lang thang đứng đợi bên đường, hay một ông già đang nổi cơn thịnh nộ trên đồng hoang, hay nhìn thấy một đôi nam nữ cãi nhau ngoài cửa sổ xe buýt, và bạn muốn tưởng tượng thành tiếng chuyện gì đang xảy ra, tại sao và những người lướt qua mình là ai. Bởi vì bạn có những giọng nói trong đầu không chịu im lặng. Bởi vì bạn muốn làm điều gì đó thực sự khó khăn, muốn theo đuổi yếu tố khó nắm bắt khiến rất, rất ít vở kịch trở nên hay, thậm chí vĩ đại và bất tử, nhưng bằng cách nào đó lại thoát khỏi rất nhiều vở kịch khác.
Hoặc bởi vì bạn cảm thấy thích.
Hoặc bởi vì bạn không có lựa chọn nào khác.
Bởi vì bạn phải làm vậy.
Vở kịch ngắn “The sure thing” của David Ives sẽ được trình diễn tại Sân khấu vô hình #06 dưới sự chỉ đạo của Duy Vũ (Tại sao chúng ta lại ở đây?) và diễn viên Phương Nhi - Hoàng Nam trong vai Betty và Bill. Vở kịch bắt đầu với kịch bản hài kịch viết theo lối hiện đại và bối cảnh phương Tây, được chuyển sang bối cảnh Việt Nam với tên “Ờ hớ - ừ hứ“, và những yếu tố dàn dựng mang màu sắc sân khấu Việt Nam truyền thống.
------------------------------------------------
THÔNG TIN CHƯƠNG TRÌNH
Buổi diễn 1: 19h30 ngày 12.12.2025 tại Toong - 08 Tạ Quang Bửu
Buổi diễn 2: 19h30 ngày 13.12.2025 tại Toong - 08 Tạ Quang Bửu
Buổi diễn 3: 19h30 ngày 14.12.2025 tại Ecopark Rocktown - số 9 Marina Arc, Ecopark
------------------------------------------------
GIÁ VÉ VÀ ƯU ĐÃI
- Giá vé: 300.000/người
Ưu đãi (chọn 1 trong 4):
- Chim sớm (trước 24.11) & chim đàn (nhóm 5 người): 250.000/người
- Ưu đãi 50% (còn 150.000/người) cho 10 khách hàng của Toong đăng ký đầu tiên.
- Ưu đãi 20% (còn 240.000/người) cho tất cả các học viên và thành viên clb tại Ecopark Arttown & Rocktown.
- Ưu đãi 20% (còn 240.000/người) nếu là bạn của diễn viên hoặc đạo diễn.
Các buổi diễn giới hạn ở 60 ghế. Không gian tại Toong sẽ không phục vụ đồ uống.
Liên hệ: 0904791291 - Duy Vũ (WhatsApp, Imess, Zalo)