Đại Tông phu như hà? Tề Lỗ thanh vị liễu. Tạo hóa chung thần tú Âm dương cát hôn hiểu. Đãng hung sinh tằng vân Quyết tí nhập quy điểu. Hội đương lăng tuyệt đính Nhất lãm chúng sơn tiểu
Đỗ Phủ, “Vọng nhạc”.
Đỗ Phủ bảo rằng đứng trên núi thấy thiên hạ thật nhỏ bé. Núi mà ông nói là Thái Sơn, giữa nước Tề và nước Lỗ. Khổng Tử nói: Lên núi Đông Sơn thấy nước Lỗ nhỏ bé, lên núi Thái Sơn thấy thiên hạ tầm thường.
Người ta nhìn lên Thái Sơn như nhìn thấy bóng dáng những bậc hiền triết hay quân vương. Người Trung Quốc hay dùng câu “có mắt không thấy núi Thái Sơn” trong phim kiếm hiệp, khi một nhân vật nào đó nghe thấy tên của một đại danh võ công trong thiên hạ.
Núi trong phong thủy là nơi tụ vượng khí bên trên. Nó là biểu tượng của quyền lực và sự trấn áp. Và với nhiều người, nhìn lên một ngọn núi vĩ đại mà có thể cả đời họ chẳng thể leo lên được, thì sự áp chế cảm xúc, sự run sợ là điều tất yếu.
Với các thị dân, các ngọn núi dường như mất đi tính vĩ đại của nó, bởi họ ít có cơ hội nhìn thấy. Những ngọn núi của con người hiện đại là những tòa nhà cao tầng. Trên những căn chung cư nhìn xuống là một cảm giác mà con người ít có được, trừ khi họ lên núi, vì máy bay thì quá xa và không phải ngày nào cũng đi.
Ảnh này chụp vào tháng 10 năm 2025, ở Nam Từ Liêm. Hóa ra các cảnh quay tòa nhà cao tầng của đô thị trong phim Antonioni cũng chẳng khác gì vẽ một bức tranh thủy mặc cả.
Mùng một, tôi với mẹ ra phủ Tây Hồ. Đường vào phủ khoảng gần 1 cây từ bãi gửi xe, là khu vực Đặng Thai Mai đã bị phá để làm đường dẫn vào tòa nhà Sun. Năm nào mẹ tôi cũng đi, và năm nay thì lạc đường.
Trong khi chúng tôi mò mẫm trên những đoạn đường mới để vào phủ, mẹ tôi bảo sát hồ mà vẫn dám xây một tòa cao chừng này, rồi lấp hồ sen để xây một bãi chụp ảnh thì đúng thật là mất hết liêm sỉ.
Bên trong phủ, người sau đi sát vào với người trước. Người ta đặt lễ và đứng khấn xin nhiều, và đứng lâu hơn các nơi khác như chùa Trấn Quốc hay đền Quán Thánh. Tôi tự hỏi lòng thành của họ có diễn ra hàng ngày không. Các nghi lễ không phải để xin xỏ, mà là để ghi nhớ rằng có một đấng vĩ đại hơn, to lớn hơn mình, và dù hình phạt có tồn tại hay không, thì sự sửa mình là cần thiết. Và đó chính là một dạng thành tâm. Người thành tâm tự chứng cho cái đức của mình trước khi diện thánh.
Tòa nhà Sun, nhìn từ con đường đi cạnh chùa Phổ Linh, trông như một ngọn núi Thái Sơn.
Con người của ngàn năm trước trước sùng kính thiên nhiên, con người hiện đại nghĩ rằng mình làm chủ thiên nhiên. Nhưng có những thứ không thay đổi cả ngàn năm: khi tiền tài đã không thể đếm được nữa, không thể dùng hết trong một đời, còn quyền lực thì đã tuyệt đối, thì phần thưởng cuối cùng là việc người ta tự tạc cho mình một bức tượng như một vị thần, với sức mạnh xoay chuyển càn khôn, đổi dời tất thảy mọi thứ trong thế giới tự nhiên và những trật tự cũ. Trên những ngọn Thái Sơn nhân tạo, người ta như gửi đến thông điệp: ta là kẻ tạo nên thế giới.
Thầy Mạnh Tử đến gặp vua Lương Huệ Vương (nước Ngụy), vua nói rằng: chào cụ! Không biết cụ chẳng ngại đường xa tới đây, chắc sẽ mang đến nước ta nhiều điều lợi chăng?
Thầy Mạnh Tử đáp rằng: Sao vua lại hỏi đến điều lợi? Nói đến nhân nghĩa có hay hơn không.
(Nếu) Vua nói làm việc gì có lợi cho nước ta? (Thì) Quan đại phu cũng (học theo) nói làm việc gì có lợi cho nhà ta? Kẻ sĩ và dân chúng cũng (học theo) nói làm việc gì có lợi cho thân ta?
Vậy là trên dưới cùng tranh lợi về cho bản thân, thì quốc gia sẽ lâm nguy mất.
Như một nước có 10.000 ngàn cổ xe chiến, kẻ (vì lợi) giết vua, ắt là nhà hắn sẽ có 1.000 ngàn cổ xe chiến; một nước có 1.000 cổ xe chiến, kẻ (vì lợi) giết vua, ắt là nhà hắn sẽ có 100 cổ xe chiến; vậy cứ 10.000 bị lấy bởi 1.000, 1.000 lấy bởi 100, cứ lấy nhứ thế làm sao cho đủ được.
Nếu như ai cũng bỏ việc nghĩa ra sau mà đem việc lợi ra trước, dù chiếm đoạt hết của nhau cũng chưa thỏa mãn lòng (tham).
Chưa có người trọng điều nhân mà bỏ rơi cha mẹ mình; chưa có người trọng điều nghĩa mà đặt vua ra sau mình.
Vua nên nói đến việc nhân nghĩa mà thôi, vì sao phải nói đến việc lợi?
Mạnh Tử, “Tứ Thư, quyển nhất“